آشنایی با  نحوه معاینات فیزیکی
فصل نهم 

آشنایی با روش های ارزیابی پاراکلنیک با تاکید بر ارزیابی های مورد نیاز در برنامه های سلامت

اهداف آموزشی
انتظار می‌رود فراگیر پس از مطالعه این درس بتواند:
1- اجزای  کامل خون را نام ببرد و در مورد هر کدام توضیح دهد.
2- قند و چربی های خون چیست ؟ توضیح دهد.
3- انواع و اجزای آزمایش ادرار را نام ببرد و هرکدام را توضیح دهد.
4-گروه خونی A/B/AB/O)) و ارهاش (Rh) را توضیح دهد.
5-در خصوص آزمایش HBsAg  توضیح دهد.
6- در خصوص آزمایش تشخیصی VDRL توضیح دهد.
7-در خصوص آزمایش تشخیصی HIV توضیح دهد.
8- رادیوگرافی و موارد استفاده آن را توضیح دهد.
9-سونوگرافی وموارد استفاده آن را توضیح دهد.

فهرست عناوین:
1- مقدمه
2- آزمایش کامل خون
3- قند و چربی های خون
4-آزمایش ادرار
5-گروه خونیA/B/AB/O)) و ارهاش (Rh) 
6-آزمایش HBsAg
7-آزمایش VDRL
8-آزمایش تشخیصی HIV
9- رادیوگرافی و موارد استفاده آن
10- سونوگرافی وموارد استفاده آن 

پس از گرفتن شرح حال و معاینه بالینی در بسیاری از موارد نیاز به انجام تست ها و آزمایشات تکمیلی جهت تایید بیماری و یا اختلال عملکردی بدن می باشد، با توجه به اینکه در بسته های خدمتی سطح یک آزمایشات کامل خون، قند و چربی خون، ایدز، هپاتیت، VDRL (تشخیص بیماری عفونی مقاربتی)، ادرار، مدفوع، تست های تشخیصی مالاریا، نمونه خلط، اندازه گیری سطح هورمون های تیروئید، رادیوگرافی و سونوگرافی برای تشخیص بیماری ها در گروه هدف، درخواست می شود و نتایج آن در پرونده الکترونیک ثبت می گردد و با توجه به نتایج آن، در صورت لزوم درمان و یا اقدام خاص در محدوده بسته های خدمتی سطح یک ارایه می شود و یا بیمار جهت درمان تکمیلی به سطح دو ارجاع می شود، لذا در این فصل به تشریح این تست ها و آزمایشات می پردازیم.

مقدمه
نکته: 
در دوران بارداری برای تشخیص شرایطی که ممکن است سلامت مادر وجنین، یا نوزاد را به خطر اندازد، انجام برخی از تست ها و آزمایش ها لازم است. تعدادی از این آزمایش ها جزء مراقبت های معمول بارداری می باشد، و بعضی از آنها فقط در شرایط خاص انجام می شود. 

آزمایش خون

آزمایش خون یکی از مهمترین تستهای آزمایشگاهی است. آزمایش خون با نمونه برداری از خون انجام می شود و مهمترین تستی است که پزشک  برای تشخیص نوع بیماری، بیمار را به آزمایشگاه ارجاع می دهد.
 این آزمایش برای شناسایی اندیکس های خون، با مقادیر نرمال است تا علت تفاوت در مقادیر آشکار شود. میزان مقادیر طبیعی ممکن است در آزمایشگاه های مختلف، متفاوت باشد.
آزمایش خون، آزمایش روتینی است که در همه آزمایشگاه های طبی انجام می شود و شامل تست های بیوشیمیایی و هماتولوژی خون است. هر چند که بعضی از آزمایشات اختصاصی هم در صورت نیاز و شناسایی بیماری خاصی بر روی خون انجام می شود. 

آزمایش شمارش کامل خون
(CBC) Complete Blood Count
تست CBC یکی از پرکاربرد ترین تست های خونی آزمایشگاهی است که در آن، وضعیت تمام سلول های خونی از جمله گلبول های قرمز، گلبول های سفید، پلاکت ها و نسبت این سلول ها به یکدیگر تعیین می شود و این می تواند مفاهیم و حقایق بسیاری را برای پزشک نمایان کند. 

اجزای تست CBC 

گلبول های سفید خون- شمارش (WBC)
گلبول های سفید خون نقش مهمی در سرکوب عفونت ها و دفاع از بدن دارند. 
بنابراین تعداد گلبول های سفید در تشخیص عفونت ها حائز اهمیت است.
زمانی که بدن گرفتار عفونتی باشد، تعداد این گلبول ها جهت سرکوبی عوامل خارجی بالا می رود. 
محدوده طبیعی: 4300 تا 10800 سلول در هر میلی متر مکعب است
•	افزایش تعداد گلبول های سفید خون می تواند علامت بیماری های متعددی از جمله لوسمی(سرطان خون) و..باشد.

•	از طرفی کاهش تعداد گلبول های سفید نیز در شرایط بالینی متعددی از جمله مصرف برخی داروهای خاص و برخی اختلالات بالینی اتفاق خواهد افتاد.

انواع گلبول های سفید خون(WBC)
انواعی که از لحاظ شکل، رنگ، اندازه و عملکرد با یکدیگر متفاوت اند. از جمله:
•	نوتروفیل ها 
ü	بازوفیل ها
•	لنفوسیت ها
•	مونوسیت ها
•	ائوزینوفیل ها
تغییر هر یک از این گلبول های سفید خون نشانگر شرایط بالینی خاص است. تعداد گلبول های سفید خون در واکنش به عفونت، التهاب، ناهنجاری های خودایمنی، کم خونی و ... تغییرات متفاوتی خواهد داشت.
گلبول های قرمز خون- شمارش (RBC)
این سلول ها از گلبول های سفید کوچکتر و از پلاکت ها بزرگترند .
و 25% کل سلولهای بدن را شامل می شوند. کاهش گلبولهای قرمز نشان دهنده کم خونی یا آنمی است.
محدوده طبیعی: 4.2 تا 5.9 میلیون سلول در هر میلی متر مکعب می باشد.
هموگلوبین (Hb)
تمام گلبول های قرمز حاوی هموگلوبین هستند و این همان چیزی است که به آنها رنگ قرمز می دهد.
هموگلوبین مسئولیت حمل اکسیژن در خون را بر عهده دارد و اکسیژن را از هوای تنفسی در ریه ها گرفته و به تمام سلول های بدن تحویل می دهد. سپس به سمت ریه ها بازگشته و دی اکسید کربن سلول ها را به آنها می سپارد و باز هم اکسیژن تحویل می گیرد. 

هموگلوبین (Hb)
سطح هموگلوبین در بدن یک فرد سالم در سن و جنس مختلف متفاوت است و سطح پایین آن، مهم ترین علامت کم خونی خواهد بود.
محدوده طبیعی: 
13تا 18 گرم در هر دسی لیتر در آقایان 
12 تا 16 گرم در دسی لیتر در خانم های غیرباردار
11گرم در دسی لیتر در خانم های باردار 

هماتوکریت (Hct)
شاخصی است که تعیین می کند چند درصد از کل حجم خون را گلبول های قرمز تشکیل داده اند. این عدد معمولا سه برابر عدد به دست آمده از هموگلوبین خواهد بود.  شاخص بسیار قوی برای بررسی وضعیت کم خونی می باشد و طبیعتا هرچه کمتر باشد، به معنی کمتر بودن تعداد گلبول های قرمز و شدت کم خونی است.
 محدوده طبیعی: 
45 تا 52 درصد برای آقایان 
37 تا 48 درصد برای خانم ها
متوسط حجم سلولی (MCV)
•	متوسط حجم گلبول های قرمز را نشان می دهد و یا متوسط فضایی که هر گلبول قرمز اشغال می کند.
•	 مقادیر غیرطبیعی MCV می تواند نشانگر کم خونی و یا سندرم خستگی مزمن باشد. 
•	محدوده طبیعی: 80 تا 100

متوسط حجم سلولی (MCV)
•	در نوعی از کم خونی که به دلیل کمبود اسید فولیک و یا کمبود ویتامین ب12 ایجاد می شود، حجم گلبول های قرمز بیشتر شده و شاخص MCV از محدوده طبیعی بالاتر می رود. 
•	اما در کم خونی فقر آهن وضعیت برعکس است و با کوچکتر شدن گلبول های قرمز و کاهش حجم آنها، شاخص MCV از محدوده طبیعی کمتر خواهد شد.

متوسط هموگلوبین سلولی (MCH)
q	این تست متوسط میزان هموگلوبین در یک گلبول قرمز را نشان می دهد.
q	نتایج بسیار بالاتر از محدوده طبیعی، علامتی برای کمبود های تغذیه ای
q	نتایج بسیار پایین تر از این محدوده می توانند نشانگر کم خونی باشند.

محدوده طبیعی: 27 تا 32 پیکوگرم
متوسط غلظت هموگلوبین در هر گلبول قرمز (MCHC)
تست MCHC متوسط غلظت هموگلوبین در مقداری مشخص از گلبول های قرمز را نشان می دهد.
وقتی هموگلوبین به صورت غیرطبیعی در گلبول قرمز رقیق شود، گلبول قرمز کم رنگ تر(هیپوکرومیک) از حد نرمال است که در کم خونی فقر آهن و تالاسمی مشاهده می شود.
ط	افزایش MCHC هنگامی رخ می دهدکه هموگلوبین به صورت غیر طبیعی داخل گلبول قرمز تغلیظ شود، مثلاً در سوختگی ها
 محدوده طبیعی: 27 تا 36 درصد می باشد.

تعداد پلاکت ها (Platelet Count)
پلاکت ها کوچکترین سلول های خونی هستند که نقش مهمی در انعقاد خون دارند. 
کمتر و بیشتر بودن تعداد پلاکت ها می تواند خطرناک باشد و این اتفاقی است که در برخی بیماری ها رخ می دهد.

محدوده طبیعی: 150000 تا 450000 میلی لیتر

قند خون
گلوکز یا قند خون (Fasting Blood Sugar = FBS):
                                                 
این ماده منبع اصلی تأمین انرژی در تمام موجودات زنده است.
برای اندازه گیری قند خون فرد حتما باید ناشتا باشد، به همین دلیل واژه Fasting به کار می رود، یعنی بعد از مدت کوتاهی گرسنگی قند خون اندازه گیری شده است. این مدت حدود 10 تا 12 ساعت می باشد.       
میزان طبیعی قند خون بین70-100 mg/dl  واین میزان در زنان باردار بین 60-92 mg/dl می باشد. 
چربی های خون
کلسترول (chol)

افزایش سطح کلسترول با افزایش خطربیماری های قلبی رابطه مستقیم دارد.
وجود کلسترول برای بدن حیاتی است، زیرا اعمال مهمی در بدن انجام می دهد، مثلا برای عملکرد فیبرهای عصبی، تشکیل نمک های صفراوی، حفظ ساختمان غشاء سلول ها و به عنوان پیش ساز هورمون های جنسی در بدن کاربرد دارد.
  
کلسترول (chol)
کلسترول نوعی از چربی خون است که در اثر مصرف مواد قندی و نشاسته ای بالا می‌رود.
میزان بالای آن درآزمایش نشان دهنده افزایش مصرف قند و کربوهیدرات و چربی در رژیم است و سطوح پایین آن نشان دهنده چربی کم در رژیم، سوء تغذیه و ... می باشد.
تقریبا 40 درصد کلسترول از منابع غذایی تأمین می گردد(بقیه توسط خود بدن ساخته می شود)، بنابراین با رژیم غذایی مناسب به راحتی می توان میزان کلسترول را تنظیم نمود.
بیشتر منشاء کلسترول ، چربی های اشباع موجود در محصولات گوشتی حیوانی و فرآورده های لبنی پُرچرب هستند.
انواع کلسترول (chol)
کلسترول خود شامل دو نوع HDL و LDL است

LDL

به نام " کلسترول بد " هم خوانده می شود ولی برای بدن ضروری است، چون کلسترول ساخته شده در کبد را برای نیازهای ساختمانی سلول حمل می نماید. اما مقادیر اضافی آن در دیواره رگ ها و بافت ها رسوب می کند 
میزان  طبیعی: بین 130-100 میلیگرم در دسی لیتر
انواع کلسترول (chol)
HDL

به " کلسترول  خوب " معروف است، زیرا وظیفه آن برداشت کلسترول اضافی از دیواره رگ ها و انتقال آن به کبد برای دفع کلسترول می باشد.
میزان کم HDL در آزمایش، نشان دهنده دریافت رژیم غنی از کربوهیدرات تصفیه شده است. 
میزان طبیعی: 
بین 45-35میلیگرم در دسی لیتر در مردان
بین50-45میلی گرم در دسی لیتر در زنان 
تری گلیسیرید (TG)
دسته ای از چربی های بدن هستند که به عنوان سوخت و تامین انرژی برای متابولیسم بدن به کارمی روند.
 افزایش سطح آن ها در خون معمولاً نشانه دریافت زیاد کربوهیدرات است.
کاهش آن در هیپوتیروئیدی، سوء تغذیه و سوء جذب مشاهده می شود.
در مقایسه با کلسترول، ارتباط ضعیف تری با بیماری های قلبی دارد.
 میزان کلسترول و تری‌گلیسرید خون معمولا به "میلی‌گرم در دسی‌لیتر" اندازه‌گیری می‌شوند.
میزان طبیعی:
 تری گلسیرید 200- 150میلی گرم در دسی لیتر
کلسترول بین 240-200 میلیگرم در دسی لیتر 

آزمایش ادرار
آزمایش کامل ادرار U/A 
آزمایش ساده ومهم و گاهی وسیله ای کلیدی برای تشخیص بیماری های کلیوی و اورولوژیک می باشد.
این آزمایش شامل بررسی فیزیکی، شیمیایی ومیکروسکوپی می باشد.
آزمایش‌های روتین ادرار معمولا برای:
ü	 عفونت‌های دستگاه ادراری(کلیه‌ها، حالب و مثانه)
ü	تعیین وجود قند در ادرار در بیماران دیابتی
ü	وجود سنگ کلیه
ü	فشار خون بالا
•	و بعضی بیماری‌های کلیوی و کبدی خاص انجام می‌شود.

چه نکاتی را باید قبل از آزمایش ادرار در نظر بگیریم؟
آزمایش ادرار بهتراست صبح‌ها انجام شود. 
از مصرف بعضی غذاهای رنگی خاص مثل لبو و چغندر، هویج و شاه‌توت خودداری کنید.
ایستادن زیاد قبل از انجام آزمایش و یا فعالیت شدید می‌تواند نتایج آزمایش را تغییر دهد. خانم‌ها اگر در زمان قاعدگی قرار دارند، بهتر است آزمایش انجام ندهند یا به پزشک اطلاع دهند.
 نیم تا یک ساعت قبل از انجام آزمایش مقداری آب بنوشید.
مصرف بعضی داروهای خاص مثل اریترومایسین و کوتریموکسازول یا ویتامین C هم رنگ ادرار را تغییر می‌دهد. 

چه نکاتی را باید قبل از آزمایش ادرار در نظر بگیریم؟
نمونه ادرار باید از وسط جریان ادرار تهیه شود. 
قبل ازانجام آزمایش دستان خود را بشویید تا نمونه‌گیری تمیز انجام شود. 
به هیچ وجه داخل ظرف نمونه‌گیری را لمس نکنید.
آلت تناسلی را تمیز کنید (خانم‌ها باید این کار را از جلو به عقب انجام دهند تا باکتری‌های مدفوع محل دفع ادرار را آلوده نکند) شروع به ادرار کردن کنید و بعد از چند لحظه نمونه را از وسط جریان جمع کنید.
بعد از جمع‌آوری لبه ظرف را لمس نکنید و در آن را بگذارید و به مسئول آزمایشگاه بدهید. 
توجه داشته باشید که نمونه‌گیری باید بدون قطع شدن جریان ادرار انجام شود.

                   الف)خصوصیات فیزیکی ادرار
رنگ ادرار
رنگ ادرار یکی از اجزای اصلی تحلیل  ادرار است و بسته به شرایط مختلف بدن تغییر می‌کند.
 غلظت ادرار، میزان مایع بدن، رنگدانه‌های موجود در ادرار که از تخریب گلبول‌های قرمز و رنگدانه‌ ها به وجود می‌آیند و همچنین رژیم غذایی روی رنگ ادرار تاثیر دارند. بعضی بیماری‌ها هم رنگ ادرار را تغییر می‌دهند. 
ادرار طبيعي به رنگ زردكم رنگ (pale yellow) است.  
حالات غیرطبیعی رنگ ادرار
•	ادرار قرمز رنگ می‌تواند به خاطر وجود خون در آن باشد.
ü	رنگ نارنجی تیره تا قهوه‌ای ممکن است علامت بیماری‌های کبدی مثل زردی و یا تخریب سلول‌های عضلانی باشد.
ü	مصرف لبو و چغندر به ادرار رنگ صورتی ملایم می‌دهند.
•	تعریق زیاد و از دست دادن مایع هم باعث می‌شود رنگ ادرار زرد تیره شود.

حالات غیرطبیعی رنگ ادرار
ادرار تیره رنگ 
اگر رنگ ادرار قهوه‌ای، قهوه‌ای تیره باشد، به این معنی است که آب بدن کم شده است(برعکس ادرار رقیق)
عفونت‌هاي دستگاه ادراري و سنگ كليه مي‌توانند شكل ظاهري ادرار را كدر و تيره كنند.
 شاید رنگ تیره ادرار مربوط به خون باشد، که می‌تواند نشانه اختلال در عملکرد کلیه باشد که به علت عفونت، بیماری کلیه یا حتی سرطان باشد.
دلايل تغيير رنگ ادرار عبارت اند از: ميزان غلظت ادرار، خوراكي ها ، دارو ها، توليدات متابوليسم بدن، عفونت ادراري.
رنگ طبيعي ادرار، از زرد كمرنگ تا زرد تيره كهربايي متفاوت است...

شفافیت (Clarity)
ادرار به طور طبیعی شفاف است و باید بتوان از پشت شیشه‌ حاوی آن نوشته‌های یک متن را خواند اما مسایل مختلف باعث تغییر این حالت می‌شوند.مانند:

 عفونت، چرک، باکتری‌های موجود در ادرار به خاطر عفونت‌ ادراری، کریستال‌ها، گلبول‌های قرمز خون، گلبول‌های سفید، اسپرم، قارچ، موکوس و یا حتی عفونت‌های انگلی می‌توانند باعث غیرشفاف شدن ادرار شوند .
 بو (odor)
تعیین بوی ادرار هم یکی از اجزای تفسیر این آزمایش است. بوی طبیعی و معمول ادرار به خاطر وجود مواد اسیدی است و بوی شبیه به فندق دارد اما مواد غذایی مختلف و بعضی بیماری‌ها این بو را تغییر می‌دهند.
حالت غیرطبیعی: ادرار بیماران دیابتی معمولا بویی قوی و شیرین شبیه به بوی استن دارد. 
بوی بسیار بد ادرار نشان‌دهنده عفونت مجاری ادراری و وجود چرک در ادرار است. نارسایی کبدی هم باعث تغییر بوی ادرار می‌شود.

وزن مخصوص ادرار (Specific Gravity)
نشان دهنده میزان مواد دفعی و املاح موجود در ادرار است. قدرت تغلیظ یا رقیق کردن کلیه را نشان می دهد.
وزن مخصوص بالا نشان‌دهنده ادرار غلیظ شده است.
 از این عدد برای تعیین قدرت تغلیظ و ترشح کلیه‌ها استفاده می‌شود.
حالت طبیعی: اعداد بین 1/005 تا 1/03می باشد.

PH
نشان‌دهنده اسیدی یا باز بودن ادرار است.
 میزان دفع املاح در ادرار و وجود یون هیدروژن ، PH ادرار را تعیین می‌کند.
اسیدی یا باز بودن ادرار در شکل‌گیری بعضی سنگ های کلیه هم موثر است.
حالت طبیعی: ۶/۴ تا ۸ می باشد.

ب) آزمایش شیمیایی ادرار

پروتئین Protein)   یا (Prt
حالت طبیعی: منفی یا Negative یا ۸۰-۵۰ میلی‌گرم در طول ۲۴ ساعت یا کمتر از ۲۵۰ میلی‌گرم در ۲۴ ساعت بعد از ورزش شدید است .

حالت غیرطبیعی: آسیب‌های کلیوی، عفونت ادراری، فشارخون بالا، دیابت، بیماری التهابی کلیوی و سرطان باعث ورود پروتئین به ادرار می‌شوند.
تب، ورزش شدید و بارداری هم در حالت‌های طبیعی حضور پروتئین در ادرار یا پروتئینوری (وجود پروتئین درادرار) را به دنبال دارند.
به طور کلی وجود پروتئین در ادرار جزو آن مواردی است که نیازمند توجه ویژه پزشک است. پروتئینوری اصلی‌ترین علامت بیماری کلیوی است.
گلوکز (Glucose)
آزمایش کمی گلوکز بخشی از آزمایش روتین آنالیز ادرار است. به طور طبیعی مقادیر بسیار اندکی از گلوکز در ادرار وجود دارد اما در شرایط عادی ادرار را عاری از گلوکز در نظر می‌گیرند. در صورت جمع‌آوری ۲۴ ساعته ادرار طبیعی ممکن است مقدار این ماده کمتر از 0/5 گرم باشد.
مقادیر نرمال:
نمونه رندوم: منفی
نمونه 24 ساعته: کمتر از 0/5 گرم (g/day)
کتون (Ketone)
وقتی چربی‌ها در بدن شکسته می‌شوند و در جریان سوخت و ساز مصرف می‌شوند کتون‌ها به وجود می‌آیند. این کتون‌ها در ادرار ترشح می‌شوند. اما به طور طبیعی هیچ کتونی نباید در ادرار دیده شود.
حضور آنها نشان‌دهنده این است که بدن به جای مصرف گلوکز از چربی‌ها استفاده می‌کند.
کریستال (Crystals)
کریستال‌ها در واقع مقدمه تشکیل سنگ کلیه‌اند و از روی هم قرار گرفتن آنها سنگ‌های کلیوی تشکیل می‌شوند.
 نوع کریستال‌های ادرار با توجه به بیماری و PH ادرار فرق می‌کند.
 افراد سالم فقط مقدار بسیار کمی کریستال در ادرارشان وجود دارد.
حالت طبیعی در ادرارکم یا وجود ندارد.
گلبول‌ سفید (WBC ) وگلبول قرمز (RBC)
حالت طبیعی:
وجود ندارد یا حداکثر بین ۰ تا ۴ گلبو‌ل‌سفید و کمتر از دو عدد گلبول قرمز
WBCها یا گلبو‌های سفید هم موقع عفونت، بیماری لوپوس، عفونت ادراری و تومور مثانه در ادرار افزایش می‌یابند. 

Castها که انواع مختلف دارند و دربیماری‌های مختلف به وجود می‌آیند. 
باکتری‌ها که حضور آنها هم با گرم منفی و گرم مثبت، کم یا زیاد مشخص می‌شود و نشان‌دهنده عفونت ادرار است و در صورت لزوم برای تشخیص‌ نوع این باکتری‌ها باید آزمایش دیگری انجام داد که کشت ادرار می‌باشد.
ادرار طبيعي فاقد باكتري است و ديدن باكتري در ادرار آلوده نشده نشان گر عفونت ادراري است و ديدن 5 باكتري در ادرار برابر 100000 كلوني در كشت ادرار است.

کشت ادرار Culture, urine(u/c)
کشت ادرار Culture, urine(u/c)
جهت تشخیص و شناسایی باکتری ها و مخمر در ادرار است.
 کلیه، مواد زائد را از خون فیلتر كرده ، تولید ادرار(مايع زرد رنگ)ميكند، تا مواد اضافي بدن را دفع كند.
 ادرار عموما" استریل است، اما گاهی اوقات باکتریها و یا به ندرت، مخمر می تواند از قسمت بیرونی مجرا به مثانه و از آنجا به سمت دستگاه ادراری حركت كرده و سبب عفونت های دستگاه ادراری شود. با مشاهده علائم عفونت ادراري نظير تكرر ادرار و ادرار دردناك این آزمایش درخواست می شود.

کراتی نین Creatinine
كراتينين، پروتئيني است كه توسط عضلات توليد و وارد جريان خون مي شود. مقدار كراتينين را هم از طريق آزمايش خون و هم از طريق جمع آوري ادرار در يك دوره 24 ساعته مي توان اندازه گيری كرد.
 مقدار معمول آن در بزرگسالان 1 است در اطفال كه عضلات كمتري دارند اين ميزان بايد 2/ 0 باشد .
هر گاه ميزان كراتينين خون بالاتر از حد معمول شود نشانه نارسايي در كار  كليه ها هست و به همين جهت  معيار خوبي  برا ي ارزيابي عملكرد كليه ها مي باشد.

اوره نیتروژن خون (Blood Urea Nitrogen)
علامت اختصاری: BUN 
اوره با شکسته شدن پروتئین ها در بدن در کبد تولید می شود و از طریق ادرار دفع می شود. 
این تست برای بررسی عملکرد کلیه ها انجام می شود. اگر کلیه ها قادر نباشند که اوره را به صورت طبیعی از بدن دفع کنند، مقدار BUN  بالا می رود.
 نارسایی قلبی، دهیدراسیون(از دست دادن آب) یا رژیم پر پروتئین می تواند باعث بالا رفتن BUN شود. 
کاهش BUN به صورت طبیعی در سه ماهه دوم و سوم حاملگی دیده می شود.
اوره نیتروژن خون (Blood Urea Nitrogen)

مقادیر بالا
بیماری های کلیوی (بطور مثال در اثر دیابت)، فشار خون بالا، سنگ کلیه، نارسایی قلبی یا دهیدراتاسیون ،داروها، رژیم پر پروتئین، آسیب بافتی مثل سوختگی یا خونریزی گوارشی، بدخیمی ها
مقادیر پایین 
رژیم کم پروتئین، سوء تغذیه یا آسیب شدید کبدی نوشیدن آب بسیار زیاد
مقادیرBUNدرخانم ها و کودکان، پایین تر است 
گروه خونی (A/B/AB/O) و ارهاش (Rh)
اساس این نامگذاری بر وجود و یا عدم وجود نوعی آنتی ژن است که در روی گلبول قرمز افراد وجود دارد.
آنتی ژن به نوعی پروتئین اطلاق می شود. هریک از این گروهها ممکن است )RH+ ارهاش مثبت) یا RH-(ارهاش منفی) باشند.(RH نوعی آنتی ژن است)
گروه خونی (A/B/AB/O) و ارهاش (Rh)
چنانچه به فردی که گروه خونیA  دارد، گروه خونی B تزریق شود، بدن فرد گیرنده بلافاصله واکنش نشان داده واقدام به تخریب گلبولهای خارجی می نماید. لذا در تزریق فرآورده های خونی باید دقت شود که از خونهای هم گروه استفاده شود.
گروه های خونی وعامل RH از طریق ارث به فرزندان منتقل می شوند.
گروه خونی O بعنوان دهنده عمومی وگروه خونیAB بعنوان گیرنده عمومی می باشد.
گروه خونی (A/B/AB/O) و ارهاش (Rh)
بنابراین تعیین گروه خونی و ار هاش آن:
 قبل از دریافت فراورده های خون ضروری می باشد .
در مادران باردار کهRH  منفی هستند،  تعیین گروه خونی همسر ضروری می باشد. 
آزمایش HBsAg
                                                   
آزمایش HBsAg
                                                   
این آزمایش برای افرادی که  علائم عفونت هپاتیت B را دارد یا احتمالا در معرض ویروس هپاتیت B قرار گرفته  اند یا مبتلا به بیماری مزمن کبدی، و یا فردی که واکسن هپاتیت B دریافت کرده است(برای تعیین اینکه آیا واکسن هپاتیتB، سطح دلخواه مصونیت را تولید کرده است)، درخواست مي شود.
برخی از دلایل ثانویه براي انجام تست عبارتند از: غربالگري برای عفونت هپاتیت B در جمعیت های در معرض خطر یا در اهداء کنندگان خون، برای تعیین حامل بودن فرد، برای تشخیص عفونت قبلی (مصونيت بعدي)، و تعیین افزايش مصونیت ناشي از واکسن.
آزمایش VDRL

آزمایش VDRL

سیفلیس یک بیماری مقاربتی عفونی است که عامل آن یک نوع باکتری می‌باشد. این باکتری به طور طبیعی فقط انسان را آلوده می‌کند و از آن‌جایی که بسیار حساس و ظریف است برای ایجاد بیماری در بیشتر موارد تماس مستقیم با منبع آلودگی لازم است.
 این آزمایش جزء آزمایشات روتین دوران بارداری  در صورت وجود رفتارهای پرخطردر مادران باردار (سابقه زندان در مادر وهمسر، سابقه اعتیاد تزریقی در مادر یا همسر ،سابقه تزریق مکرر خون در مادر یا همسر ،سابقه رفتار جنسی پرخطر ومحافظت نشده در مادر یا همسر)است. 
آزمایش VDRL
در بیشتر موارد نتیجه منفی آن ارزش تشخیصی دارد ولی نتیجه مثبت آن می‌تواند به دلیل برخی بیماری‌های دیگر مثل بیماری‌های خودایمن، بیماری‌های کبدی (هپاتیت حاد …) بیماری‌های عروقی و عفونت‌های ویروسی مفید باشد. 
نتایج مثبت حاصله را باید با یک روش تأییدی اثبات کرد. لذا با نتیجه مثبت این آزمایش، مرحله بیماری قابل تشخیص نیست. لذا فرد باید توسط متخصص مورد بررسی قرار گیرد و درصورت نیاز اقدام درمانی انجام شود. 
آزمایش تشخیصی HIV
آزمایش تشخیصی HIV
جستجوی آنتی بادیهای موجود در خون می‌پردازد. وقتی HIV که یک ویروس است، وارد بدن شخصی شود یک ماده شیمیایی خاصی در بدن فرد ساخته می‌شود که آنتی بادی نامیده می‌شود. آنتی بادیها، پاسخ بدن به عفونت هستند، بنابراین اگر در خون شخصی٬ آنتی بادی بر علیه HIV وجود داشته باشد این بدان معنی است که او با HIV آلوده است.
این آزمایش همچنین در صورت وجود رفتارهای پرخطردر مادران باردار(سابقه زندان در مادر وهمسر، سابقه اعتیاد تزریقی در مادر یا همسر ،سابقه تزریق مکرر خون در مادر یا همسر،سابقه رفتار جنسی پرخطر ومحافظت نشده در مادر یا همسر)درخواست می شود .
رادیوگرافی
رادیوگرافی
رادیوگرافی یکی از روش های عكس برداري پزشکی است که با استفاده از آن می توان به نحوی داخل بدن و جسم انسان را دید و از بعضی ابنورماليتي ها و مريضي هاي آن مطلع شد. این روش با استفاده از تابش اشعه ایکسX-ray) ( به قسمتی از بدن انسان می تواند تصویر مورد نیاز را تهیه کند .

رادیوگرافی انواع متفاوتی دارد:
•	رادیوگرافی ساده
•	رادیوگرافی دیجیتال
•	رادیوگرافی های رنگی
یک تصویر رادیوگرافی ساده معمولا بصورت یک ورقه پلاستیکی یا سلوفان شفاف به اسم نگاتيو است که بر روی آن تصویری سیاه و سفید نقش بسته است. به آن عکس رادیولوژی یا فیلم رادیولوژی هم میگویند.
رادیوگرافی ساده
رادیوگرافی دیجیتال

•	در سال های اخیر از نوع جدیدی از رادیوگرافی یا عکس برداری استفاده می شود که به آن رادیوگرافی دیجیتال میگویند. در این نوع از رادیوگرافی از فیلم استفاده نمی شود و تصویر تهیه شده از بیمار بر روی صفحه مانیتور کامپیوتر قابل دیدن است. با این حال میتوان این تصاویر را هم بر روی فیلم چاپ کرد.

رادیوگرافی های رنگی

راديوگرافي هاي رنگي شامل گرافيهاي گوارشي و بررسي دهان ، مري ، معده ، روده ها مي باشد كه شامل گرافي هاي رنگي ؛باريوم سوالو ، ترانزيت ، باريوم انما و upper GI  مي شود .

سونوگرافی
سونوگرافی کلیه

سونوگرافی چیست ؟
یک نوع دستگاه تصویربرداری است که با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا، اندامها و ساختارهای داخل بدن را نگاه می کنند.
از آن برای مشاهده قلب، رگ های خونی، کلیه ها، کبد و سایر اعضای بدن استفاده می کنند.
در دوران بارداری، از این نوع تصویربرداری برای مشاهده جنین استفاده می کنند.

برخی از کاربردهای رایج سونوگرافی ؟
سونوگرافی می تواند با تشخیص و ارزیابی آسیب های بدن در شرایط مختلف برای تشخیص بیماری کمک کند.
همچنین برای کمک به پزشکان از علائمی مانند:
ü	درد
ü	ورم
ü	عفونت
برخی از کاربردهای رایج سونوگرافی ؟
این نوع تصویربرداری یک روش مفید برای بررسی بسیاری از اندام های داخلی بدن است، برخی از مواردی که از اهمیت بالاتری برخوردار هستند شامل:
ü	قلب و عروق خونی، از جمله آئورت شکمی و شاخه های اصلی آن
ü	کبد
ü	کیسه صفرا 
ü	طحال
ü	پانکراس
ü	کلیه ها
برخی از کاربردهای رایج سونوگرافی ؟
ü	مثانه (مانند تشخیص واریکوسل در مردان)
ü	رحم، تخمدان ها و سونوگرافی بارداری
ü	چشم ها
ü	تیروئید و غدد پاراتیروئید
ü	اسکروتوم (بیضه ها)
ü	مغز نوزادان
ü	لگن نوزادان
ü	ستون فقرات در نوزادان
ü	بافت نرم و پستان
ü	الاستوگرافی کبد (فیبرواسکن) و سایر نواحی
ü	الاستوگرافی توده های پستانی

ü	برای تشخیص بیماری مالاریا، نمونه لام تهیه می شود برای تشخیص بیماری سل و بسیاری از بیماری های تنفسی نمونه خلط
ü	و برای بیماری های گوارشی نمونه مدفوع
در خصوص نحوه تهیه این تست ها و آزمایشات، و یافته ها و نتایج آن، در درس پیشگیری از بیماری ها به طور مفصل بحث می شود.
خلاصه مطالب و نتیجه گیری
برای تشخیص بیماری ها و اختلالات ایجاد شده در عملکرد طبیعی بدن، در بسیاری از موارد ، همچنین جهت تعیین وضعیت سلامت مادر باردار ، جنین و نوزاد ، نیاز به انجام تست ها و آزمایشات تکمیلی نظیر خون ، ادرار ، مدفوع، نمونه خلط، رادیوگرافی و یا سونوگرافی می باشد . با توجه به نتایج آن ومغایرت های آن با وضعیت های طبیعی که در این فصل، ارایه شد،  در خصوص درمان و سایر اقدامات بعدی برای بیمار تصمیم گیری می شود.
پرسش و تمرین
•	اجزاء تست CBC را نام ببرید و در مورد هر کدام توضیح دهید.
•	چرا گلوکز خون اندازه گیری می شود توضیح دهید، و میزان طبیعی گلوکز خون را بیان کنید.
•	خصوصیات فیزیکی ادرار طبیعی چگونه است؟ توضیح دهید.
•	تست کشت ادرار در چه مواردی استفاده می شود؟توضیح دهید.
•	گروه های خونی را نام ببرید و توضیح دهید چگونه وبا چه هدفی تشخیص داده می شوند؟
•	هدف از انجام آزمایش  HBsAg را توضیح دهید.
•	هدف از انجام آزمایش   VDRLرا توضیح دهید.
•	رادیوگرافی چیست ؟چند نوع است؟ و درچه مواردی درخواست می شود؟
•	سونوگرافی چیست و در چه مواردی درخواست می شود؟
•	نمونه لام مالاریا ، آزمایش مدفوع و نمونه خلط و کری بلر، برای تشخیص چه بیماری هایی درخواست می شود؟